1863x

Беларусь, История, Мир, Политика

Як падаюць аўтарытарныя рэжымы?

1863x, 31 May

Аўтарытарызм досыць свежы стыль кіравання. Пасля засілля манархій 20-ы век стаў прарывам у галіне палітычных рэжымаў. Таксама аўтарытарызм бывае зусім розны па сваёй форме. У Расеі ён мае алігархічнае адценне, у Егіпце вялікую ролю гулялі ваенныя, а ў Марока існуе ў выглядзе дуалістычнай манархіі. Вылічваць дату падзення нашага мясцовага аўтарытарызму – галоўная нацыянальная забаўка для многіх беларусаў. Ад працоўнага на лесапільні да грантавага эксперта з пяццю вышэйшымі адукацыямі – усе стараюцца прыкінуць у галаве: “Колькі яшчэ яму там засталося?” Чаму гэта бессэнсоўна рабіць, мы пакажам вам на прыкладзе гісторыі Еўропы.

ПОЛЬШЧА

Вы напэўна не раз чулі пра хлопца па прозвішчы Пілсудскі. Гэта адзін з легендарных палякаў у найноўшай гісторыі Польшчы. У першай палове 1920-х у нашых заходніх суседзяў існавала мноства праблем: карупцыя, распаўсюджванне камунізму, вялікая інфляцыя і іншыя беды. Тады бравы Юзэф у 1926-ым усталяваў напаўвайсковай рэжым, вырашыўшы, што палякі проста не ўмеюць у дэмакратыю. Фармальна Пілсудскі нават не быў Прэзідэнтам, але кіраваў трэндамі праз міністэрскія пасты. Яго рэжым атрымаў назву “санацыі”, г.зн. аздараўлення нацыі і краіны. Быў створаны канцэнтрацыйны лагер Бяроза-Картузская (цяпер г. Бяроза, Беларусь), абмежаваная свабода прэсы і друку, прынятая новая канстытуцыя з моцнай прэзідэнцкай уладай.

Як скончыўся аўтарытарны рэжым? Усё банальна: Пілсудскі памёр у 1935-ім годзе ад рака печанi, а Другая Сусветная вайна канчаткова змяніла палітычны лад Польшчы.

ГІШПАНІЯ

Калі вы ныеце, што Лукашэнка доўга ва ўладзе, то раім вам пазнаёміцца ​​з Франсіска Паўліна Эрменехільда Тэодула Франка Баамондэ, ён жа проста дыктатар Франка, які кіраваў Іспаніяй цэлых 36 гадоў – з 1939-га да 1976-ы год. Пасля Другой Сусветнай вайны яго рэжым паспяхова прызнаваўся заходнімі дзяржавамі і атрымліваў эканамічную дапамогу ў абмен на лібералізацыю: палітычныя рэформы, закон аб прэсе, пашырэнне мясцовага самакіравання. Для Еўропы і ЗША Франка быў выгадны хоць бы таму, што не з’яўляўся камуністам і саюзнікам СССР. Але гэта яму не перашкаджала пакараць смерцю сваіх палітычных праціўнікаў і запалохваць краіну.

Як скончыўся аўтарытарны рэжым? Франка спакойна кіраваў да сваёй смерці, а пасля яго каралём стаў Хуан Карлас I, які і трансфармаваў краіну з аўтарытарнай у дэмакратычную.

ЮГАСЛАВІЯ

Іосіп Броз Ціта стварыў унікальны сацыялістычны аўтарытарны рэжым, знаходзячыся ў жорсткіх супярэчнасьцях са Сталіным і СССР. Ён кіраваў гэтай Федэрацыяй (Сербія, Чарнагорыя, Харватыя, Славенія, Македонія, Боснія і Герцагавіна) з 1945 па 1980-ы, і пры гэтым, нягледзячы на ​​сацыялістычны лад праўлення і аўтарытарызм, змог заручыцца падтрымкай ЗША, атрымаўшы ад Амерыкі значную колькасць узбраення і грошай . Ціта вельмі ўмела гуляў на проціборстве паміж СССР і Захадам, АУС і НАТО, а таксама гуляў ролю пасярэдніка паміж Захадам і іншымі камуністычнымі рэжымамі, такімі як Кітай. Нічога не нагадвае? А таксама Ціта замкнуў сваю жонку пад хатні арышт у цэнтры Белграда (небарака сядзела там у выніку 25 гадоў).

Як скончыўся аўтарытарны рэжым? У 1980-ім годзе Ціта памёр, а яго паслядоўнікі апынуліся не гэтакія добрыя, нарабілі шмат памылак, а тут і СССР у дадатак паваліўся. У выніку ў 1990-я ому Югаславія пачала распадацца і пагрузілася ў цэлы шэраг жорсткіх і кровапралітных войнаў. У выніку да ўлады прыйшоў новы аўтарытарыст – Слабадан Мілошавіч.

РУМЫНІЯ

Мікалае Чаўшэску стаў Генеральным Сакратаром Румынскай Камуністычнай Партыі ў 1965-ім годзе. І ў першую чаргу пачаў пазбаўляцца ад уплыву СССР, праводзячы самастойную палітыку. Асудзіў уварваньне ў Чэхаславакію, прызнаў ФРГ, ездзіў з афіцыйнымі візітамі ў ЗША і капіталістычныя краіны Эўропы, што не байкатаваў Алімпійскія Гульні ў Лос-Анджэлесе. Чым даўжэй ён правіў, тым больш узмацняўся культ яго асобы. Таксама адной з характэрных асаблівасцяў яго палітыкі было размеркаванне сваіх сваякоў па важных пастах (больш за 40 пасад). Ну і ўсюды ён акружаў сябе шчыльным колам аховы, паранаідальна баючыся, што яго альбо атруцяць, альбо заразіцца небяспечнай хваробай.

Як скончыўся аўтарытарны рэжым? Калі іншыя рэжымы з гадамі могуць ісці па шляху лібералізацыі, то ў Чаўшэску было ўсё наадварот. Ён заявіў, што ніякай перабудовы ў Румыніі ніколі не будзе і раскрытыкаваў дзейнасць Гарбачова. На фоне дрэннай эканамічнай сітуацыі разам з жорсткім прыгнётам іншадумства ў 1989-ым годзе ўспыхнула румынская рэвалюцыя, у выніку якой Чаўшэску быў расстраляны.

ВЫСНОВЫ

Аўтарытарныя рэжымы, нягледзячы на ​​сваё падабенства ў формах падаўлення іншадумства і свабод, могуць значна адрознівацца. Быць нацыянальна-кансерватыўнымі і сацыялістычнымі. Быць у проціборстве з краінамі Захаду або атрымліваць ад іх крэдыты. Спакойна існаваць да смерці свайго кіраўніка або абрынуцца пад раптоўнай рэвалюцыяй.

Але чаму шкодна проста сядзець і вылічваць даты падзенняў “тыранаў” ці гадаць, калі ж утворыцца “класічная рэвалюцыйная сітуацыя”? Вывучаючы розныя секты, дзе культ хуткага канца свету (які вось-вось прыйдзе) гуляў вялікую ролю, псіхолагі заўважылі, што такое чаканне ў разы памяншае актыўнасць удзельніка секты ў параўнанні са звычайным чалавекам. Навошта будаваць сям’ю, развіваць бізнес, чагосьці дасягаць, калі “вось-вось нешта будзе”. І ўдзельнік секты проста становіцца зацікаўленым пасіўным назіральнікам, які выключаецца з грамадскіх працэсаў. Беларускія палітычныя рэаліі чымсьці падобныя на гэтую сітуацыю. Усе зацыкліліся на сыходзе адной персоны і нічога больш не думаюць рабіць. “Калі Лукашэнка сыдзе, тады я …”. Мільённая аўдыторыя незалежных СМІ вырабляе вельмі нізкі ККД для падрыхтоўкі пераменаў. Ну і ўдзельнічаюць па правілах улады выбарах раз у 5 год. А што калі пасля Лукашэнкі прыйдзе Лукашэнка 2.0, як гэта было ў Югаславіі? Мы хочам Беларусь без Лукашэнкі ці Беларусь свабодную назаўжды? Мы не думаем глабальна, не думаем стратэгічна, а мыслім шаблоннымі лозунгамі і мантрамі.

Перш чым думаць, калі Лукашэнка сыдзе, лепш падумайце, чаму ён прыйшоў. Гэта дасць нашмат больш адказаў і натхнення для дзеянняў.

  • PestControl

    Бить власть – это святая обязанность гражданина.

    • Dzmitry Halko

      Золотые слова.

  • Ihar Lednik

    Дыктатура – гэта “захоп” дзяржавы. Для яе вызвалення трэба трымацца пэўнай палітыка-прававой сістэмы каардынат. У выпадку Беларусі гэта Заключэнне Спецыяльнай камісіі Вярхоўнага Савета 13 склікання па прававой ацэнцы парушэнняў Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь А.Лукашэнка Канстытуцыі і законаў Рэспублікі Беларусь. https://docs.google.com/document/d/1oMm5DrsEXxhjjwnHTRb2CG4kPxfcRKq7Wmk0hlKCfWw/edit